Domates Yetiştiriciliği (Domatesçilik) Ekimi, Dikimi, Domates Fidesi Bakımı Özellikle Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde domates yetiştiriciliği daha fazla yapılmaktadır. Ucuz ve bol vitamin kaynağı olan domates besleyici ve lezzetli özelliğinden dolayı dünyanın birçok ülkesinde en çok üretilen sebzelerdendir.

Turfanda olarak yetiştirilebilmesi nedeni ile her mevsimde tüketilebilmektedir. İçinde A, B1, B2, C, K vitaminleri, niacin, protein, yağ, karbonhidrat, potasyum, kalsiyum ve demir bulunur. Taze olarak yenildiği gibi salça, domates suyu, konserve turşu, reçel, ketçap, şeklinde de tüketilmektedir. 5-6 kg domatesten yaklaşık 1 kg salça elde edilebilir.

Domateste Çeşitler
Pearson ve Sc 2121, Sofralık-Start F1, Epona F1, Red Top, Sc2121, S.Million ve S.Gold gibi çeşitler tavsiye edilebilir. Pearson: Yuvarlağa yakın oldukça düzgün şekilli kırmızı renkli eti dolgun, çok lezzetli, şartlara kolaylıkla adapte olabilen çeşittir. Vejetasyon süresi uzundur. Sofralık olduğu kadar kuru maddece zengin olması ile salçalığa da fevkalade elverişlidir. Salça renginin tabii olarak kırmızı olması beğenilmektedir. 1 kg ortalama 7-9 adet gelmektedir. Nakliye ve Verticellium hastalığa karşı dayanıklıdır. Sc.2121: Geçici ve erkenci çeşitlerinin olması üretimde devamlılığı sağlaması bakımından avantajlıdır. Ayrıca meyve kalitesi yüksek, nakliyeye dayanıklı yüksek verimli ve sofralık bir çeşittir.

İklim İsteği
Domates ılık ve sıcak iklim meyvesidir. Soğuklardan çok zarar görür. Sıcaklık -2,-3 ° C düştüğünde bitki tamamen ölebilir. Gereğinden fazla sıcaklık ve nem ise bitkide hastalıkların meydana çıkmasına, sıcak ve kuru rüzgarlarda, fazla miktarda çiçek dökülmesine sebep olur. Domateslerde normal bir gelişmenin meydana gelebilmesi için, sıcaklığın en az 16-19 ° C’lerde olması denemelerden anlaşılmıştır. Sıcaklık 13 ° C’nin altına düştüğünde olgunlaşmanın geciktiği ve mahsul miktarının çok azaldığı görülmüştür. Domates çiçek tozları 10 ve daha yukarı derecelerde, en iyi olarak 27 ° C civarında istenilen şekilde çimlenerek döllenme yapabilmektedir. Yüksek sıcaklıklarda bitki döllenme yeteneğini ve gelişmesini kaybetmektedir.Ancak kök çevresinin düzenli su alması bitkinin mükemmel gelişmesini sağlar ve yüksek verim yapmasını sağlar.

Toprak İsteği
Domatesin toprak isteği; kumludan killiye kadar her tür toprakta yetişebilir. Derin, geçirgen su tutma kabiliyeti iyi humus ve besin maddelerince zengin tınlı toprakları sever. Kumlu tınlı topraklarda erken ürün verir. Çorağa oldukça dayanıklıdır. En uygun toprak reaksiyonu pH 6.5 civarındadır.Ekim Nöbeti Çorağa oldukça dayanıklıdır. En uygun toprak reaksiyonu pH 6.5 civarındadır. Domates dikilen bir yere, en az 5 yıl domates dikilmemelidir!

En iyi ekim nöbeti; Buğday+2.ürün+Domates şeklinde uygulanabilir.Toprak Hazırlığı Domates çok kuvvetli bir kök yapısına sahiptir.Köklerinin 1m3 hacimde bir toprak içinde yayıldığı düşünüldüğünde topraktan ne derece faydalandığı açıkça ortadadır.Ana kazık kök şaşırtma nedeniyle koparılmazsa 125-140cm derinliğe kadar uzayabilir. Domates kökleri su içerisinde uzun süre kaldıklarında (4-5 saat) bitki boğulur, pörsür, gelişmesi durur ve bir daha kendini toparlayamaz. Saçak kökleri ise 0-25cm derinliğe kadar uzayabilir. Domates bitkisi derin köklü bir bitki olduğu için, toprağın derin sürülerek, dikkatle hazırlanması gerekir. Sonbaharda pullukla derince sürülen tarla ilkbaharda ve uygun tavda yine pullukla sürülür. Sürümle birlikte 2-4 ton yanmış ahır gübresi atmak yararlı olur. Toprak hazırlığı yapılırken bahçe karık şeklinde bölünür ve su akışının bu karıklardan geçmesi sağlanır. Sonra tırmık, tapan veya diskaro çekilerek kesekler kırılır.Domates yetiştiriciliğinde sıra arası ve sıra üzeri mesafesi çeşidin yer ve sırık olmasına göre değişmektedir.

Tohum ve Çimlenme Özellikleri
Domateslerde tohum meyve içinde karpel loplarında ve çimlenmesini engelleyici bir sıvı içerisinde bulunur. Kurumuş tohum üzerinde tüyler kaplıdır. Bu tüyler tohumların birbirine yapışıp yumak olması tek tek ekilmesini zorlaştırdığı için makine ile bu tüyler alınır. Bu tüylerin adına “hav” denir. Meyve içerisinden çıkarılan tohum torbalı sıvıyla kaplı olduğu için tazeyken uzaklaştırmak zordur.Bu sıvı ile torbanın alımından 24 saat sonra fermantasyona bırakılması, yıkanması ve tohumun üzerinden uzaklaştırılması çok kolay olur. 300-380 adet tohum 1gr gelir. Domates tohumları uygun şartlarda korunduklarında 5-6 yıl çimlenmelerini muhafaza ederler.1 ton domatesten 1.3 kg ile 2.4 kg arasında tohum alınır.

Ekim ve Dikim
Domates yetiştirilecek tarlaya sonbaharda tarla kuru iken, dip kazan çekilmelidir.Ağır killi topraklarda doğrudan tohum ekimi ile üretimden kaçınmalıdır. Aksi taktirde toprak hazırlama, ekim ve tohumun çimlenmesi zorlaşır. Çimlenme döneminde toprağın tavını kaçırmaması ve az kaymak bağlaması için alüviyal topraklar tercih edilmelidir. Doğrudan tohum yapılacak tarlaya Şubat-Mart aylarında ekim yapılabilecek şekilde girilebilmelidir. Tohum ekimi yapılacak tarla sonbaharda derin işlenmeli, iklim şartları müsaade ederse Ocak-Şubat ayında yeniden derin olmayan bir sürüm yapılmalı veya kazayakları ile yüzeysel olarak işlenmelidir. Bu sayede yabancı ot gibi büyük sorunlar engellenmiş olur. Ancak çimlenmeden sonra bile yabancı otların çıkması engellenmesi için çapalama yapılması gerekir. Ekim yapılırken metrekareye 5-6 gr tohum gelecek şekilde sıravari veya serpme olarak yapılır. 250-400 bin adet tohumu 1 kg gelir.Sıravari en iyi yoldur. Ekimden sonra tohumların üzeri 1 cm kadar kalınlıkta harçla örtülür ve hafifçe bastırılarak süzgeçli kovalarla tohumların bulunduğu kısma inecek kadar çimlenme suyu verilir. Yer domatesi için sıra arası 140-150 cm sıra üzeri 40-50 cm sırık domateslerde ise sıra arası 75-80 cm, sıra üzeri 40-50 cm olacak şekilde dikim yerleri hazırlanmalıdır. Tohumlar çimlenip 5-6 yapraklı olduktan sonra hazırlanan karıklara 40 cm aralıkla fide çukurlarına son donların kalktığı Nisan ayının ikinci haftasında bu çukurlara fideler dikilir. Dikim, fidelerin 2/3’ü toprağa girecek şekilde yapılır. Daha sonra karıklara can suyu verilir. 3-4 gün sonra kontrol edilerek tutmayan fideler yenilenir. Fide ile domates üretimi ise 5 şekilde yapılır:Susuz dikim; Bitkiler 40-50cm boy alıp tamamen çiçekleninceye kadar sulanmaz. Bu bitkinin sulu tarımda yapılan kök ve kök boğazı hastalıkların riskini azaltır.

Suya dikim; Sıcak bölgelerde dikimin hızlı yapılmasından dolayı tercih edilir. Toprak işleme rahat fire miktarı düşük olur.

Su ile sırta dikim; Su kaynakları zayıf olan yerlerde karıklara su verilip sırtlara dikim yapılmasıyla olur. Bir işçi bir günde 1-1.5 da alan dikebilir.

makinalı dikim; Dikim sırtları ortalayacak şekilde yapılır.Toprak tavında, işlenmiş olmalı, makine maşa ayarları iyi yapılmalı, makine dikim esnasında yeterli can suyu sağlamalıdır. Heinz usülü sırta dikimHeinz usulü dikim; Bu dikim şekli özellikle yüksek kaliteli sofralık sanayi domates üretiminde kullanılır. Ürünler toprakla temas neticesinde meydana gelen çürümeler önlenir.Eğimli arazilerde karıklı sulama ile yapılır.

Gübreleme
Vejetasyon (soğuklama) süresi uzundur.Besin maddelerince zengin toprakları sever. Domates yetiştiriciliğinde bilhassa erken mahsul almada fosforlu gübreler önemlidir. Toprağın yapısına göre değişmekle birlikte,genellikle Şubat ayı içinde önce dekara 2-3 ton iyi yanmış çiftlik gübresi, fosforlu gübre triple süperfosfat formunda ve dönüme 22 kg olarak verilmelidir. Bu gübre dikimle beraber açılan bantlara serpilir. Azotlu gübre amonyum sülfat formunda ve dekara 56 kg olarak serpme şeklinde yarısı dikimle diğer yarısı da birinci sulamadan önce toprağa hafifçe serpilir.

Sulama
Kültür bitkileri arasında özelliklede meyveleri yenen sebzelerde sulama, tohumların çimlenme devresi, gelişme devresi ve nihayet mahsul devresi olmak üzere başlıca üç esas devrede önemli rol oynar. Domates yetiştiriciliğinde bitkiler üzerinde ilk meyveler görülünceye kadar sulamadan kaçınmalıdır. Bu devreye kadar çapa yapılır. İlk meyveler görüldükten sonra sulama önem kazanır ve mevcut şartlara göre uygun periyotlarla yeteri kadar sulama yapılmalıdır. Nihayet olgunluk devresine girip hasat başladıktan sonra bu devrede pratik bir kaide olarak her toplamayı takiben mutlaka su verilmelidir. Sulama yapılırken,suyun bitkinin yapraklarına değmemesine özen gösterilmeli yoksa yapraklar çamurlanır ve hastalığa yakalanması kolaylaşır. Kurak bölge şartlarında domatesin su ihtiyacı genel olarak şöyle bir dağılım gösterir; Mayıs ayında 3 günde bir su Haziran ayında 2 günde bir su Temmuz ayında 6 günde 5 su Ağustos ayında 7 günde 4 su Eylül ayında haftada bir olmak üzere toplam 18 kez sulanmalıdır.Fazla sudan zarar gören bitkiler ilk fırsatta derince çapalanmalı ve toprak havalandırılmalıdır.

Hastalık ve Zararlılara Karşı Mücadele
Hastalık ve zararlılarla savaş öncelikle tarlanın seçimi ile başlar.Uzun süre sulama yapılması kök hastalıklarına yol açabilir. Aynı kültür bitkisinin aynı tarlaya ekilmesi de hastalık etmenlerinin artmasına yol açar. Tarla seçiminde toprağın kök ur nematodlarınca bulaşıcı olmaması gereklidir. Domateste önemli zararlara neden olan kırmızı örümcekler ve yaprak bitleri tarlalar arasındaki tarlalar arasındaki yabancı otlarda kışlarlar.Bu zararlılara karşı korunmak için çevre ilaçlaması ve yabancı ot mücadelesi ihmal edilmemelidir! En önemli kayıplara neden olan virus hastalıklarının yayılmasına neden olan YAPRAK BİTİ ve BEYAZ SİNEĞE karşı etkili mücadele edilmelidir. Domateslerde önemli kayıplara neden olan zararlılardan biri de YEŞİL KURTTUR. Bu zararlıların kelebekleri tarla üzerinde uçarak domates sürgünlerinin uç kısımlarına bırakır ve bunlardan çıkan tırtıllar bitkinin sürgün uçlarını yemeye başlarlar.Yaklaşık 1cm uzunlukta iken mücadele edilmelidir. Tarlada yabancı ot fazla ise ilk sulamadan hemen sonra, karık içinde gezilebilir duruma gelince, yabancı ot çimlenmeleri başlarken SENCOR uygulaması yapılır.Bu ilaç dekara 70 gr hesabıyla bitkilerin üstüne gelmeyecek şeklinde, sulama karıklarının içi ilaçlanır. Sıcakların bitkide su kaybından dolayı meyve yükünün artması bitkiyi zayıf düşürür.İşte bu dönemde tarlada KIRMIZI ÖRÜMCEK zararlısı ortaya çıkar. Bitki yapraklarının altına yerleşip emerek zarar verir. Çıplak gözle zor görüldüğünden zaman zaman tarlada büyüteç ile kontroller yapılmalıdır. Açıkta domates üretiminde son yıllarda en çok zarar veren bir gövde de AKARLARdır. En iyi savaşım ıslanabilir kükürtle yapılır.Düzenli ilaçlama zararlının yayılmasını önler. İlaçlamaların ve sulamaların mümkün olduğunca öğleden sonra saat 16.00-17.00 den sonra yapılmalıdır.

Domates Fidesi Bakımı:
Fideler esas yerlerinde gelişmeye başladığı andan itibaren yaklaşık 2 hafta sonra birinci çapa yapılır. Birinci çapadan 2-3 hafta kadar sonra ikinci çapa yapılır. Yabancı otlar yok edilir. Kaymak tabakası kırılır ve toprağı havalandırmak topraktaki rutubeti muhafaza etmek maksadıyla sıra aralarında birkaç defa çapa yapmak çok faydalıdır. Ayrıca sulamada su yolu üzerine düşen dallar masura üzerine alınır ve boğaz doldurma işlemi yapılır.

Verim ve Maliyet
Açıkta domates üretiminden 3600-4000 kg/da ürün alınmaktadır. İyi bir toprak olması durumunda ekim yöntemi dikkate alınarak 1 dekar alanda 12 tona kadar ürün almak mümkün olabilmektedir. Maliyet Bir dekar domates üretimi için 206.78 sa/da insan işgücü, 2.22 sa/da makine işgücü gerekmektedir.

Domates Yetiştiriciliği (Domatesçilik) Ekimi, Dikimi, Domates Fidesi Bakımı

Domates Yetiştiriciliği (Domatesçilik) Ekimi, Dikimi, Domates Fidesi Bakımı


Domates Yetiştiriciliği (Domatesçilik) Ekimi, Dikimi, Domates Fidesi Bakımı